Timur ve Timuriler Devrinde Semerkand-Aleksandr Yakubovskiy

Timur ve haleflerinin dönemi (14-15. yüzyıllar), Semerkand’ın çok hızlı geliş­tiği bir dönemdi. Semerkand ile ilgili geleneksel tasavvurumuzu oluşturan muhteşem dış süsleme örnekleri olan mimarî eserlerin büyük bir kısmı bu dönemde yapılmıştır ki, bunlar Semerkand’ın diğer dönemlerini zaman za­man gölgede bırakmaktadırlar. Rus tarihçisi Aleksandr Yuryeviç Yakubovs­kiy’in 1933 yılında Leningrad’da basılmış Самарканд при Тимуре и Тимуридах (Samarkand Pri Timure i Timuridah) adlı eseri, Ermitaj Devlet Mü­zesi Doğu Bölümü’nün ilmi araştırma çalışmasının bir neticesidir. Sabur Rasol tarafından Türkçe’ye tercüme edilmiş olan bu eser, Timur ve Timurîler Dev­rinde Semerkand adlı Türkçe ismiyle 2018 yılında Türk Tarih Kurumu tarafın­dan Türk dilli okuyucular için de ortaya koyulmuştur. Kitap, eserin ortaya çıkış sürecinin ve amacının belirtildiği Önsöz (VII-VIII) ve Yayına Hazırlayanın Ön Sözü (IX-XIII) kısımları ile başlamaktadır. Yayına Hazırlayanın Ön Sözü kıs­mında genellikle Ortaçağ Orta Asya ve Orta Doğu tarihi ile ilgili çalışmalar yapan Aleksandr Yakubovskiy hakkında kısaca bilgi verilmektedir. Yazarın bu eseri 1933’te (tarih vermemektedir) Ermitaj’da yapılan Timur ve Timuriler Dönemi Semerkandı’na dair bir sergi dolayısıyla hazırladığı söz edilmiştir. Müellifin, eserinde çağdaş tarihçi ve arkeologların rapor ve çalışmalarına da­yanarak 1933 öncesinde çeşitli sebeplerden dolayı bu mimarî eserlerin yıkı­lan veya zarar gören kısımları hakkında da bilgi vermesinin önemi belirtilmek­tedir. Yazarın yaşadığı Sovyetler Birliği’nin bu tarihinde Timur ve toplumu kötü tasvir etmeden, bu eserin yayımlanması mümkün olmadığı anlatılmıştır. Dolayısıyla Yakubovskiy’in Timur’un olumsuz taraflarını ön plana çıkarması ve her şeyi feodal sistem çerçevesinde yorumlamasında siyasî vaziyetin bü­yük etkisi olduğu açıklanmaktadır